Matn turlari
O'qish savodxonligini rivojlantirishda turli matn turlaridan foydalanish muhim. Boshlang'ich sinfda matn turlarini farqlash o'quvchining funksional savodxonligini rivojlantiradi.
Maqsad
O'quvchiga turli matn turlarini farqlashni, har bir matnga mos o'qish strategiyasini qo'llashni va matndan hayotiy vaziyatda foydalanish ko'nikmasini egallashni o'rgatish.
Nazariy izoh
O'quvchi hayotda faqat hikoya yoki ertak o'qimaydi. U e'lon, jadval, yo'riqnoma, xat, retsept, xarita, rasmli matn va boshqa ko'plab matn turlariga duch keladi. Ularni farqlash funksional savodxonlikni rivojlantiradi.
Turkumlash
Asosiy matn turlari
| Matn turi | Xususiyati | Darsdagi vazifasi |
|---|---|---|
Badiiy matn
|
Qahramon, voqea, obraz mavjud | Tushunish, his qilish, xulosa chiqarish |
Axborot matni
|
Fakt va ma'lumot beradi | Bilim olish, ma'lumot ajratish |
Hayotiy matn
|
E'lon, xat, taklifnoma, yo'riqnoma | Funksional savodxonlikni rivojlantirish |
Ilmiy-ommabop matn
|
Tabiat, fan, texnologiya haqida | Bilish qiziqishini oshirish |
Jadval va diagramma
|
Ma'lumot tartibli beriladi | Solishtirish va tahlil qilish |
Rasmli matn
|
Rasm va yozuv birga keladi | Vizual tushunishni rivojlantirish |
Bosqichma-bosqich
Sinf darajasiga qarab matn turlarini kiritish
1-sinf
- Rasmli matn
- Qisqa hikoya
- Sodda gaplar
2-sinf
- Ertak
- Hikoya
- Qisqa e'lon
3-sinf
- Axborot matni
- Jadval
- Yo'riqnoma
4-sinf
- PIRLS badiiy matn
- Axborot matnlari
- Ikki manbali matn
Amaliy namuna
Darsda qo'llash — mavzu: "Qushlar"
Badiiy matn
"Yaralangan qushcha"
Axborot matni
"Qushlar bahorda qaytadi"
Jadval
"Qushlarning oziqlanishi"
Rasmli matn
Qush tanasi qismlari
E'lon
"Qushlar kuni tadbiri"
Ilmiy matn
"Qushlar qanday uchadi?"
Hayotiy matn
Namuna — e'lon matni
"Juma kuni soat 10:00 da maktab kutubxonasida 'Eng yaxshi kitobxon' tanlovi bo'lib o'tadi. Ishtirokchilar o'zlari yoqtirgan kitob haqida 3 daqiqa gapirib beradilar."
Kutiladigan natija
O'quvchi matn turlarini farqlaydi, har bir matnga mos o'qish strategiyasini qo'llaydi va matndan hayotiy vaziyatda foydalanish ko'nikmasini egallaydi.
