Bo'lim progressi
Matnni tushunish nazariyasi
Matnni tushunish jarayonining bosqichlari, o'qishdan oldin – davomida – keyin ishlash strategiyalari va savol turlari yoritiladi.
Video darsni tomosha qilish
12 daqiqa
Sahifaning maqsadi
Ushbu sahifaning maqsadi matnni tushunish jarayonining bosqichlarini izohlash, o'quvchilarda mazmunni anglash, tahlil qilish va xulosa chiqarish ko'nikmalarini rivojlantirishning metodik asoslarini ko'rsatishdan iborat.
Matnni tushunish nima?
Matnni tushunish — bu o'quvchining yozilgan so'zlarni o'qishi bilangina yakunlanmaydigan, balki matndagi ma'no, bog'lanish, g'oya, obraz va axborotni anglashga qaratilgan murakkab aqliy jarayondir. O'quvchi matnni tushunishi uchun so'z ma'nosini bilishi, gaplar o'rtasidagi bog'lanishni anglay olishi, voqealar ketma-ketligini ko'ra olishi va muallif aytmoqchi bo'lgan fikrini sezishi kerak.
Bosqichma-bosqich
Matnni tushunish bosqichlari
So'z darajasida tushunish
O'quvchi matndagi so'zlarning ma'nosini anglaydi.
Gap darajasida tushunish
Gapdagi fikrini tushunadi.
Matn darajasida tushunish
Voqealar, fikrlar va qismlar o'rtasidagi bog'lanishni anglaydi.
Xulosa darajasida tushunish
Matndagi bevosita aytilmagan ma'noni topadi.
Baholash darajasida tushunish
Matnga munosabat bildiradi, fikrini asoslaydi.
Amaliyot
Boshlang'ich sinfda matnni tushunish faoliyatlari
O'qishdan oldin
- Matn mavzusi bilan tanishtirish
- Sarlavha asosida taxmin qilish
- Yangi so'zlar ustida ishlash
O'qish jarayonida
- Savollarga javob izlash
- Muhim joylarni belgilash
- Tushunmagan so'zlarni aniqlash
O'qishdan keyin
- Matn mazmunini muhokama qilish
- Xulosa chiqarish
- Savollar tuzish
- O'quvchi o'z munosabatini bildirish
"Kichik qadamlar katta natijalarga olib keladi"
Bo'lajak o'qituvchi uchun metodik ahamiyati
Bo'lajak o'qituvchi matnni tushunish jarayonini bosqichma-bosqich tashkil qila olishi kerak. U o'quvchidan faqat matnni qayta hikoya qilishni emas, balki matndan ma'no izlash, savol berish, dalil topish va xulosa chiqarishni talab qilishi lozim.
Bu sahifa bo'lajak o'qituvchiga quyidagi ko'nikmalarni beradi:
- matnni o'qishdan oldin tayyorgarlik ko'rish
- murakkab so'zlarni tushuntirish
- matn mazmuniga yo'naltiruvchi savollar tuzish
- o'quvchini xulosa chiqarishga o'rgatish
- matn asosida fikr bildirishni tashkil etish
Amaliy misollar — Matn sarlavhasi: "Kichik bog'bon"
O'qishdan oldingi savollar:
- • Sizningcha, matn nima haqida bo'lishi mumkin?
- • Bog'bon kim?
- • Bolalar bog'bon bo'lishi mumkinmi?
O'qish jarayonidagi savollar:
- • Qahramon nima ish qildi?
- • U qanday qiyinchilikka duch keldi?
- • Qaysi gap matnning asosiy fikrini bildiradi?
O'qishdan keyingi savollar:
- • Matndan qanday xulosa chiqardingiz?
- • Qahramonning qaysi harakati sizga yoqdi?
- • Siz ham shunday ish qilganmisiz?
Mustahkamlash
Savol-topshiriqlar
Matnni tushunishning qanday bosqichlardan iborat?
O'qishdan oldin beriladigan savollarga 3 ta misol yozing.
O'qish jarayonida o'quvchini faol ushlab turish uchun qanday topshiriqlar berish mumkin?
Bitta kichik matn tanlang va unga o'qishdan oldin, o'qish davomida va o'qishdan keyingi savollar tuzing.
"Matnni tushunmadim" degan o'quvchiga qanday yordam berasiz?
